Πολυλειτουργικό αγρόκτημα Πρόκειται για εναλλακτικές αγροτικές εκμεταλλεύσεις, που προσδοκούν να δώσουν νέες αναπτυξιακές προοπτικές στην ύπαιθρο. Παρότι κατοχυρώθηκαν νομοθετικά από το 2014 (Ν. 4235/2014), εκκρεμούσε η απαιτούμενη εφαρμοστική ΚΥΑ. Η ουσιώδης διαφορά των Πολυλειτουργικών αγροκτημάτων με τις απλές αγροτουριστικές μονάδες είναι ότι αυτά συνδέουν την πρωτογενή παραγωγή με το στάδιο της μεταποίησης και την παροχή υπηρεσιών. Είναι, ως επί τω πλείστων, οικογενειακές αγροτικές επιχειρήσεις που κατέχουν καλλιεργήσιμη έκταση, φυτικό ή ζωικό κεφάλαιο, διαθέτουν χώρο εστίασης, και επιπρόσθετα δίδουν την δυνατότητα εκπαίδευσης ή παρακολούθησης όλων των σταδίων της παραγωγής ή της οικοτεχνίας. Στο εξωτερικό, ο συγκεκριμένος θεσμός συνέβαλε πολύ στην ενίσχυση του εισοδήματος των αγροτών, κατόχων αγροκτημάτων, στον τοπικό τουρισμό και στην ανάδειξη τοπικών προϊόντων. Ο Ν. 4235/2014 ενώ, προσέφερε στα Πολυλειτουργικά αγροκτήματα τη δυνατότητα μεταποίησης των προϊόντων τους στο χώρο τους (με την καθιέρωση ειδικού σήματος από το ΥπΑΑΤ), ωστόσο τους στέρησε τη δυνατότητα φιλοξενίας τουριστών – επισκεπτών, γιατί θεωρήθηκε ότι αυτή η αρμοδιότητα ανήκει αποκλειστικά στον ΕΟΤ. (άρθρο 52 Ν. 4235/2014) Το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης, εν τέλει έστω και αργά, εξέδωσε την ΚΥΑ αριθ. 543/34450/2017 που καθορίζει το θεσμικό πλαίσιο για τη λειτουργία και την πιστοποίησή των Πολυλειτουργικών Αγροκτημάτων. Η ΚΥΑ, διευθετεί τους όρους πιστοποίησης, αλλά ταυτόχρονα επιτρέπει σε περισσότερους ενδιαφερόμενους αγρότες να ιδρύσουν Πολυλειτουργικά αγροκτήματα, τα οποία θα συνεισφέρουν στην δημιουργία νέων θέσεων εργασίας, στην προώθηση και ενίσχυση των ενναλακτικών μορφών αγροτικής δραστηριότητας. Η απόφαση αυτή, ορίζει ως υπεύθυνη αρχή για την έκδοση και εποπτεία της εφαρμογής του νόμου, καθώς και την αποστολή των ενστάσεων, παρατυπιών ή παραβάσεων στις αρμόδιες επιτροπές, την Διεύθυνση Προγραμματισμού και Εφαρμογών του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων. Για τον έλεγχο, την πιστοποίηση και την εγγραφή των πολυλειτουργικών αγροκτημάτων στο Μητρώο, όπως κα για την εκπόνηση, κατοχύρωση και απονομή του Ειδικού Σήματος, αποκλειστικός υπεύθυνος είναι ο Ελληνικός Γεωργικός Οργανισμός ΔΗΜΗΤΡΑ (ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ) (ΥπΑΑΤ, 2018) Δικαίωμα δημιουργίας και λειτουργίας των αγροκτημάτων έχουν οι εγγεγραμμένοι στο Μητρώο Αγροτών και Αγροτικών Εκμεταλλεύσεων (ΜΑΕΕ) του Ν. 3874/2010 «Μητρώο Αγροτών και Αγροτικών Εκμεταλλεύσεων» δηλαδή αυτοί που το ετήσιο εισόδημά τους προέρχεται, κατ΄ ελάχιστο κατά 35%, από αγροτικές δραστηριότητες ή συμπράξεις φυσικών και νομικών προσώπων που είναι εγγεγραμμένες στο ΜΑΑΕ. Επιπλέον, επιτρέπονται συμπράξεις και με άλλα φυσικά ή νομικά πρόσωπα, αρκεί το 50% του συνόλου που μετέχει στη σύμπραξη να είναι εγγεγραμμένο στο ΜΑΑΕ. (ΟΠΕΚΕΠΕ, 2017) Ένα πολυλειτουργικό Αγρόκτημα, για να πάρει πιστοποίηση οφείλει να καλύπτει τις απαιτήσεις του άρθρου 52 του Ν. 4235/2014. Σε κάθε περίπτωση γεωργικής δραστηριότητας (γεωργία/κτηνοτροφία) θα πρέπει να τηρούνται οι προϋποθέσεις της πολλαπλής συμμόρφωσης, όπως αυτές ισχύουν κάθε φορά, αλλά και οι τυχόν επικείμενοι περιορισμοί, από την ισχύουσα δασική και περιβαλλοντική νομοθεσία.
Οι απαιτήσεις-προδιαγραφές του Πολυλειτουργικού Αγροκτήματος είναι:
Καλλιεργήσιμη έκταση: Η καλλιεργήσιμη έκταση που δηλώνεται στην αίτηση που υποβάλλεται, είναι υποχρεωτικό να υπάγεται μέσα στα σύνορα του αγροκτήματος, για να χορηγηθεί η πιστοποίηση. Ως ελάχιστη ενιαία έκταση ορίζονται τα πέντε (5) στρέμματα. Στις ειδικές περιοχές, όπως αυτές ορίζονται από το άρθρο 4 της ΚΥΑ αριθ. 543/34450/2017, δίδεται η δυνατότητα των τεσσάρων (4) στρεμμάτων. Στην ενιαία έκταση, συμπεριλαμβάνονται και εκτάσεις που συνορεύουν με τεχνικά έργα, ρέματα, δρόμους κ.λπ., με την προϋπόθεση να έχουν ενιαία λειτουργία. Εάν το αγρόκτημα δηλωθεί ως γεωργικό (φυτική παραγωγή), η καλλιεργήσιμη έκταση πρέπει να καλύπτει το 40% της διαθέσιμης συνολικής έκτασης του.
Φυτικό κεφάλαιο: οφείλει να συμπεριλάβει στην καλλιέργεια δύο τουλάχιστον είδη φυτικής παραγωγής, από τις οποίες, το ένα να είναι τοπική/παραδοσιακή ποικιλία/είδος, να γίνεται χρήση πιστοποιημένου πολλαπλασιαστικού υλικού, και η μέθοδος καλλιέργειας να γίνεται κατά τα παραδοσιακά πρότυπα, σεβόμενη το περιβάλλον
Ζωικό κεφάλαιο: πρέπει να έχει ποικιλομορφία και να αποτελείται, στην πλειοψηφία από γηγενείς ομάδες ζώων. Ως ελάχιστος πληθυσμός εκτροφής ζωικού κεφαλαίου ορίζονται, συνδυαστικά ή μη, οι τρεις (3) μεγάλες μονάδες ζώων (ΜΜΖ). Η μέθοδος εκτροφής θα πρέπει προάγει και να προστατεύει την καλή υγεία των ζώων. Αν το αγρόκτημα δηλωθεί γεωργικό(ζωική παραγωγή), το 40% της διαθέσιμης συνολικής έκτασης θα πρέπει να αποτελείται από στάβλους, αρμεκτήρια, αποθήκες ζωοτροφών κ.λπ., και το 40% του συνολικού αριθμού των ΜΜΖ, να περιλαμβάνει ντόπιες φυλές ζώων.
Χώρος εστίασης- παρασκευής γευμάτων: οι προδιαγραφές υγιεινής και ασφαλείας να είναι κείμενες με την ισχύουσα νομοθεσία καθώς και τις διατάξεις του Ν. 4177/2013 «Κανόνες ρύθμισης της αγοράς προϊόντων και παροχής υπηρεσιών και άλλες διατάξεις», όπως κάθε φορά ισχύει και της ΥΑ Α2-718/2014 «Κωδικοποίηση Κανόνων Διακίνησης και Εμπορίας Προϊόντων και Παροχής Υπηρεσιών», όπως κάθε φορά ισχύει. Επιτρέπεται να λειτουργούν υπαίθρια μαγειρεία και υπαίθριοι χώροι εστίασης (π.χ. κιόσκια), καθώς και να προτιμώνται οι παραδοσιακές τεχνικές μαγειρικής, που στοχεύουν στην προώθηση και προβολή των παραδοσιακών τρόπων μαγειρέματος (π.χ. γάστρες, ξυλόφουρνοι). Τα προτεινόμενα προϊόντα, για την παρασκευή των γευμάτων, είναι τα παραγόμενα από το αγρόκτημα, από το καλάθι της Περιφέρειας, καθώς και τοπικά προϊόντα γειτονικών συναφών επιχειρήσεων. Ένα αγρόκτημα για να χαρακτηριστεί ως γαστρονομικό, θα πρέπει τα μισά τουλάχιστον, από τα προσφερόμενα γεύματα να προέρχονται από τοπικές παραδοσιακές συνταγές και να αντανακλούν τις διατροφικές συνήθειες των ντόπιων.
Οικοτεχνία: αν το Πολυλειτουργικό αγρόκτημα, περικλείει στους κόλπους του μονάδα τροφίμων οικοτεχνικής παρασκευής, ο υπεύθυνος της μονάδας οφείλει να δηλωθεί στο Κεντρικό Ηλεκτρονικό Μητρώο Οικοτεχνίας (ΚΗΜΟ) του ΥΠΑΑΤ, σύμφωνα με τους όρους, διαδικασίες καταχώρισης των μονάδων και τις απαιτήσεις παραγωγής και διάθεσης τροφίμων οικοτεχνικής παρασκευής που καθορίζονται στην ΥΑ 4912/120862, όπως αυτή κάθε φορά ισχύει. Εκπαιδευτικές δραστηριότητες: ένα πολυλειτουργικό αγρόκτημα, έχει την δυνατότητα να αναπτύξει εκπαιδευτικές δραστηριότητες, είτε με ιδία μέσα, είτε συνάπτοντας συνεργασίες με άλλα εκπαιδευτικά/ερευνητικά κέντρα/ιδρύματα/φορείς και άπτονται των παρακάτω θεματικών πεδίων: α) δράσεις που αφορούν στην πρόληψη και προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, β) δράσεις που πραγματεύονται την βιώσιμη διαχείριση των φυσικών πόρων, όπως είναι το έδαφος, το νερό, η ενέργεια, μέθοδοι και τεχνικές παραγωγής που μειώνουν το κόστος, μεταποίηση και εμπορία γεωργικών προϊόντων, γ) μεθόδων και τεχνικών παραγωγής, μεταποίησης και εμπορίας των γεωργικών προϊόντων, που επιτρέπουν την μείωση του κόστους κα αυξάνουν την κερδοφορία, δ)δράσεις για την προστασία του περιβάλλοντος και της βιοποικιλότητας, ε) ενέργειες για την παρατήρηση άγριων ζώων, θηραμάτων και πτηνών, στ) ενέργειες για την μεσογειακή διατροφή, την διατροφή και την πρόληψη της υγείας, ζ) την γευσιγνωσία κ.α. Η ετήσια θεσμοθέτηση, οργάνωση και υλοποίηση προγραμμάτων επίδειξης και εκπαίδευσης σε καινοτόμες μεθόδους, μπορούν να χαρακτηρίσουν το αγρόκτημα ως καινοτόμο. Χώρος εκπαίδευσης/επίδειξης/παρακολούθησης: πρέπει να έχει προβλεφθεί η ύπαρξη κτηριακής εγκατάστασης με υλικοτεχνικές υποδομές, ικανές να καλύπτουν τις ανάγκες μιας εκπαιδευτικής δράσης. Να πληρούνται οι προδιαγραφές της ασφάλειας και της υγιεινής, τόσο του εσωτερικού, όσο και του εξωτερικού περιβάλλοντα χώρου, όπως προκύπτει από το θεσμικό πλαίσιο. Οι μίνιμουμ προϋποθέσεις αφορούν στην ύπαρξη ενός ηλεκτρονικού υπολογιστή Ως ελάχιστες απαιτήσεις καθορίζονται η διαθεσιμότητα ενός ηλεκτρονικού υπολογιστή, ενός προβολικού μηχανήματος, καθώς και στην πρόβλεψη συστημάτων πυρασφάλειας. Τέλος, η αίθουσα εκπαίδευσης πρέπει να είναι χωρητικότητας τριών έως είκοσι ατόμων. Δραστηριότητες πρόληψης και προάσπισης της υγείας: προβλέπεται η δυνατότητα της ανάληψης δράσεων, που στοχεύουν στην ευζωία των επισκεπτών. Η καλλιέργεια φυτών, με ιδιαίτερες ευεργετικές ιδιότητες για την υγεία του ανθρώπου, η προώθηση και προβολή της Μεσογειακής Διατροφής, που έχει αναγνωριστεί διεθνώς για τα οφέλη της, η διοργάνωση σεμιναρίων πάνω σε θέματα διατροφής και προληπτικής υγείας, είναι δράσεις προς αυτήν την κατεύθυνση.
Αθλητικές δραστηριότητες: παρέχεται η δυνατότητα να αναπτυχθούν δράσεις που προάγουν τον αθλητισμό και την ήπια αθλητική δραστηριότητα σε συνδυασμό με την διασκέδαση. Η Ιππασία, οι οργανωμένες εκδρομές για πεζοπορία/ποδηλασία σε φυσικό περιβάλλον, οι περιηγήσεις, η εκμάθηση παραδοσιακών χορών, η δημιουργία ειδικών χώρων ανάπτυξης δραστηριοτήτων, όπως παιδικές χαρές, παιδότοποι, αθλοπαιδιές, είναι μερικές από αυτές.
Πηγή: Ευανθία Νοταρά "Το Ευρωπαϊκό Πλαίσιο της εναλλακτικής μορφής του Αγροτουρισμού
Για την ομάδα: Καλτέκης Αθανάσιος
